اين طبقهء باطله رواج گيرند و بر دانايان غالب آيند و بيشتر خلق به طرف ايشان مايل شوند و خللهاى عظيم در دين به‌هم رسد . و چون ضعف به دين راه يابد ، ملك نيز بر سر آن شود . و بايد كه صدور و محتسبان و اهالى شرع ، در اوقات دعا ، مردم را بر اجتماع در مساجد و مواضع دعا و اشتغال به دعا جهت پادشاه و حامى ملك و ملّت تحريض نمايند ؛ و در ساعتى كه در روز جمعه بيع و شرا ممنوع است ، امر به تعطيل اسواق و اجتماع و در مساجد و حضور جمعات بنمايند تا شعار دين و مراسم شرع را رونق و تازگى بوده باشد و به تدريج مراسم و لوازم شرع و ملّت مشرف بر اندراس نگردد و از خاطرها فراموش نشود در نظرها سهل و سبك ننمايد . و اگر پادشاه به نفس نفيس خود به صدور و اهالى شرع شريف در اين ابواب تأكيدات نمايد و احكام مطاعه مكرّر به اطراف ممالك ارسال مىشده باشد ، ثمرات شريفهء بسيار در دنيا و عقبى بر آن مترتّب خواهد شد . [ 157 آ * حاشيه ] « 1 » ديگر از اعاظم امور ملك و ملّت آن است كه پادشاه در نسق قضات و حكّام شرع در اطراف و جوانب ممالك اسلام اهتمام تمام لازم داند ، چه امور مال و عرض و خون و انساب و مواريث مسلمانان مفوّض به آراى ايشان است و پادشاه ايشان را صاحب‌اختيار حفظ اموال يتيمان و غايبان و مجانين و عاجزان و ساير ناس مىسازد و دست تصرّف ايشان را در اين ابواب مطلق مىگرداند و ايشان را دخيل در انساب و مواريث و دماء مىسازد . و لامحاله هر تقصيرى كه از ايشان در اين ابواب بشود و خلاف حقّى كه در احكام ايشان جارى گردد ، حصّه‌اى از گناه ايشان به كسى كه ايشان را دست داده متعلّق خواهد بود ؛ و فضايحى كه از ايشان سرزند به سبب آن ، بدنامى عظيم متعلق به والى ملك خواهد بود . و منصب قضا و حكومت در شرعيّات بغايت خطير است . در احاديث شريفه هست كه « من حكم فى در همين به غير ما انزل اللّه تعالى عز و جلّ فهو كافر باللّه العظيم . » « 2 » يعنى : « هركه حكم كند در دو درهم ، به غير آنچه فرستاده خداى عز و جلّ پس ، او كافر است به خداى عظيم . » و از محمّد بن مسلم مروى است كه گفت : « روزى نزد قاضى مدينه نشسته بودم . حضرت

--> ( 1 ) . براساس ارجاع نويسنده ، ادامهء نوشتار از حاشيهء صفحهء 157 آ نقل مىشود . ( 2 ) . الكافى ، ج 7 ، صص 407 و 408 ؛ تهذيب ، ج 6 ، ص 221 ؛ تفسير العياشى ، ج 1 ، ص 323 .